หลักสูตรท้องถิ่น

หลักสูตรท้องถิ่น : การจักสานไม้ไผ่

สมัยโบราณ ชาวบ้านนิยมนำไม้ไผ่มาจักสานทำเครื่องใช้ในครัวเรือน เนื่องจากหมู่บ้านอยู่แถบริมแม่น้ำเจ้าพระยามีต้นไผ่สีสุกจำนวนมาก พื้นที่รอบหมู่บ้านมีความชุ่มชื้น อุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเพาะปลูก ทำให้ชาวบ้านบ้านท่าแขกและหมู่บ้านใกล้เคียงในอำเภอมโนรมย์ ถูกปลูกฝังการใช้ชีวิต และซึมซับภูมิปัญญาในการทำนาและการจักสานมาอย่างยาวนานหลายช่วงอายุ โดยการนำไม้ไผ่ที่มีอยู่ในหมู่บ้านมาสานทำเครื่องใช้ในครัวเรือน เช่น เครื่องมือหาปลา กระด้ง ตะแกรง กระบุง สุ่ม หวด ตะข้อง ไซ ฯลฯ เมื่อเหลือใช้ก็นำไปขายที่ตลาดในเมือง แต่ก็ไม่เพียงพอต่อความต้องการของลูกค้า ในปี พ.ศ. 2544 จึงได้รวมตัวกันตั้งกลุ่มจักสานขึ้นในหมู่บ้าน ซึ่งมีคนในหมู่บ้านข้างเคียงมาเข้าร่วมกลุ่มด้วย โดยมีนายประทุม คล้ายสุข เป็นประธานกลุ่ม ได้นำผลิตภัณฑ์จักสานของกลุ่มออกขายทั้งในและต่างจังหวัด ในขณะเดียวกันสมาชิกของกลุ่ม ซึ่งมีภูมิปัญญาในการจักสานเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ได้พัฒนารูปแบบ ลวดลายในการจักสานเพิ่มขึ้นอีกหลายรูปแบบ ทำให้สินค้าเป็นที่ต้องการของลูกค้าเพิ่มมากขึ้น ผลิตภัณฑ์จักสานที่ขึ้นชื่อของกลุ่มจักสานบ้านท่าแขก คือ กระโล่ ลวดลายต่าง ๆ เช่น ลายพิกุล , ลายไทยรูปหัวใจ, ลายไทยข้าวหลามตัด, ลายกะบาท ซึ่งสมาชิกผู้มีความชำนาญในการพลิกแพลงรูปแบบลวดลายซึ่งเป็นคนรุ่นใหม่ คือ นางนฤมล ลาดเพชร, นางสุริยันต์ แก้วโพธิ์, นางสถาพร อ่อนศรี และนางสาวเกศนีย์ สุ่มทอง ส่วนสมาชิกที่อาวุโสที่ได้ถ่ายทอดภูมิปัญญาสู่ลูกหลาน คือ นางเกลียว คล้ายสุข และนางเกลียว เรือนคุ้ม สาเหตุที่ภูมิปัญญาในการจักสานไม่สูญหายไปเพราะมีการถ่ายความรู้ให้แก่คนรุ่นใหม่ หรือเยาวชนทั้งในและนอกระบบโรงเรียนอีกด้วย และในปี พ.ศ.2553 กลุ่มได้ส่งจักสาน “กระโล่ลายพิกุล” เข้าคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ไทย ได้รับคัดสรรเป็นผลิตภัณฑ์ OTOP ระดับ 4 ดาว การจักสานผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้นต้องใช้ความละเอียดประณีตเป็นอย่างมาก จึงทำให้ผลิตภัณฑ์ไม่เพียงพอต่อความต้องการของลูกค้า

การจักสานเป็นงานที่ละเอียดประณีต ผู้ที่จะสามารถทำได้จะต้องคลุกคลีหรือมีผูกพันโดยเฉพาะจึงจะทำได้ ดังนั้น การจักสานไม้ไผ่บ้านท่าแขก จึงเป็นฝีมือของคนในท้องถิ่นอย่างแท้จริง ที่มีการถ่ายทอดภูมิปัญญาซึ่งกันและกันมาตั้งแต่ปู่ย่าตายาย มีการรวมกลุ่มกันผลิตผลงานโดยใช้ศิลปะภูมิปัญญาดั้งเดิมผสมผสานกับความคิดสร้างสรรค์ตามความต้องการของตลาด และมีการแบ่งปันผลประโยชน์ให้แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และช่วยเหลือสังคมอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันสามารถแยกสมาชิกกลุ่มผู้มีภูมิปัญญาด้านการจักสานได้ 3 รุ่น ได้แก่ รุ่นอายุ 60 ขึ้นไป , อายุ 40 – 59 และ อายุ 25- 39 ดังนั้นจึงคิดว่าภูมิปัญญาด้านการจักสานของบ้านท่าแขกจะยังไม่สูญหายไปจากสังคม หากมีการส่งเสริมให้มีการถ่ายทอดภูมิปัญญาต่อไปเหมือนเช่นในปัจจุบัน

การดำเนินกิจกรรมของกลุ่ม และการถ่ายทอดภูมิปัญญา

อุปกรณ์

1. ไม้ไผ่สีสุก                             8. บุ้ง

2. หวายแก้ว                              9. แปรงทาน้ำมัน

3. น้ำมันวานิช                            10. ปืนยิงลูกแม็ก / ลูกแม็ก

4. น้ำมันสน                                11. ฆ้อน

5. ลวด                                       12. กรรไกร

6. มีดเหลาดอก                          13. คีม

7. เลื่อยโค้ง                               14. สิ่ว

1) เลือกไม้ไผ่ที่ปล้องยาวสีสด ขั้นตอนการจักสาน

2) เลื่อยไม้ไผ่เป็นปล้อง ๆ และผ่าเป็นซีก

3) จักตอกเป็นเส้นๆ และเหลาให้เรียบ ขนาดตามต้องการ

4) นำตอกมาสานขึ้นรูปจากพื้นก่อน เสร็จแล้วนำไปเข้าขอบโดยการใช้พิมพ์

5) นำผลิตภัณฑ์ที่ทำเสร็จแล้วไปรมควันไฟ หรือทาน้ำมันสน ยูรีเทน เพื่อความคงทน และกันมอด

ขั้นตอนการผลิต

1) ใช้ไม้ไผ่สีสุก เพราะเนื้อไม้มีเส้นใยประสานกันแน่น มีความเหนียวและยืดหยุ่นในตัว

2) บ่มไม้ประมาณ 2 – 3 วัน เพื่อให้ไม้เหลืองสวยไม่กรอบ

3) มีความละเอียดประณีต สวยงาม

4) มีการออกแบบลวดลายใหม่ ๆ

● เส้นทางถนนพหลโยธิน สายชัยนาท – มโนรมย์ ห่างจากศาลากลางจังหวัดชัยนาท ประมาณ 18 กิโลเมตร รถโดยสารประจำทางสายชัยนาท – นครสวรรค์ วิ่งผ่านปากทางเข้าหมู่บ้าน

● เส้นทางถนนสายเอเชียเข้าทางแยกหางน้ำสาคร – สี่แยกมโนรมย์ ประมาณ 6 กิโลเมตร จากสี่แยกมโนรมย์เลี้ยวขวา ไปประมาณ 3 กิโลเมตร ถึงปากทางเข้าหมู่บ้าน เลี้ยวซ้ายไปที่ทำการกลุ่ม ฯ ประมาณ 2 กิโลเมตร

● เส้นทางถนนสายเอเชียเข้าทางแยกท่าน้ำอ้อย ไปชัยนาท ประมาณ 7 กิโลเมตรผ่านทางแยก (ขวา) เข้าหมู่บ้าน


1 Comment »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a comment

© 2014 หลักสูตรท้องถิ่น   Provided by WPMU DEV -The WordPress Experts   Hosted by Edublogs